Jak powinny nawadniać się starsze osoby?

 

Z wiekiem organizm coraz słabiej daje znać, że potrzebuje wody. Wiele starszych osób pije więc jej za mało i nie zdaje sobie z tego sprawy, a pierwszą oznaką odwodnienia bywa osłabienie albo nagłe splątanie. W artykule podpowiadamy, ile płynów powinien wypijać senior i jak zachęcić do picia wody kogoś, kto nie ma na to ochoty.

Dlaczego osoby starsze są bardziej narażone na odwodnienie?

Według Europejskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (ESPEN) odwodnienie dotyczy ponad jednej trzeciej schorowanych seniorów, którzy wymagają opieki. Najczęściej wynika z tego, że starsza osoba pije za mało płynów. Na większe ryzyko odwodnienia u seniorów wpływa kilka czynników:

• Słabsze odczuwanie pragnienia - senior może nie czuć pragnienia, choć organizmowi brakuje już wody.
• Mniej wody w organizmie - z wiekiem ubywa masy mięśniowej, a wraz z nią wody, więc nawet niewielki niedobór szybko odbija się na samopoczuciu.
• Słabsza praca nerek - u starszych osób nerki gorzej zagęszczają mocz, przez co organizm traci więcej wody.
• Leki - preparaty moczopędne, przeczyszczające i niektóre leki na cukrzycę zwiększają utratę płynów.
• Choroby i ograniczenia - demencja, trudności z połykaniem, słabsza sprawność czy obawa przed nietrzymaniem moczu sprawiają, że wiele osób w podeszłym wieku przyjmuje mniej płynów, niż powinno.
• Upał i infekcje - w czasie upałów, gorączki, biegunki czy wymiotów organizm traci wodę dużo szybciej.

Ile wody powinien pić senior?

Zapotrzebowanie na wodę nie maleje z wiekiem. Zgodnie z normami żywienia dla populacji w Polsce kobiety powinny dostarczać organizmowi ok. 2 litrów, a mężczyźni ok. 2,5 litra wody na dobę (z napojów i pożywienia łącznie). Eksperci ESPEN przyjmują, że ok. 20% wody dostarcza jedzenie, a resztę napoje. Na tej podstawie zalecają, aby starsze kobiety wypijały co najmniej 1,6 litra, a starsi mężczyźni co najmniej 2 litry napojów dziennie, o ile stan zdrowia nie wymaga innego postępowania.

	Kobiety	Mężczyźni
Woda ze wszystkich źródeł (napoje i żywność)	ok. 2 l	ok. 2,5 l
Minimalna ilość napojów	1,6 l	2 l
Liczba szklanek (250 ml)	ok. 6-7	ok. 8

Tabela wskazuje minimalne ilości płynów, jakie trzeba przyjąć w czasie doby, jednakże w upały i podczas infekcji trzeba pić więcej wody i napojów. Wyjątkiem są osoby z niewydolnością serca, zaawansowaną chorobą nerek lub skłonnością do obrzęków: dzienną ilość napojów ustala im lekarz prowadzący, który może zalecić ograniczenie płynów.

Objawy i skutki odwodnienia u osób starszych

Odwodniony senior rzadko skarży się na pragnienie, a inne objawy łatwo pomylić z gorszym samopoczuciem spowodowanym po prostu wiekiem. O odwodnieniu mogą świadczyć:

• nagłe splątanie lub kłopoty z koncentracją,
• senność i osłabienie,
• bóle głowy,
• zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu,
• suchość w ustach,
• rzadkie oddawanie ciemnego moczu,
• zaparcia i skurcze mięśni,
• przyspieszone tętno i spadki ciśnienia.

Żaden z tych objawów osobno nie przesądza sprawy. Suchość w ustach często wywołują leki, a kolor moczu mówi u seniora mniej niż u młodszej osoby, ponieważ nerki słabiej go zagęszczają. Bardziej wymowne jest to, że ktoś pije mniej niż zwykle, pomija napoje między posiłkami i skarży się na zmęczenie. W takiej sytuacji lekarz może zlecić badanie krwi, które najdokładniej pokazuje stan nawodnienia.

Nieleczone odwodnienie wiąże się z większym ryzykiem upadków i złamań, majaczenia (ostrych zaburzeń świadomości), infekcji dróg moczowych i pogorszenia pracy nerek. Częściej kończy się też pobytem w szpitalu. Jeśli senior jest bardzo senny lub splątany, nie oddaje moczu przez wiele godzin, zasłabł albo nie jest w stanie pić, trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem albo wezwać pogotowie (999 lub 112).

Jak dbać o nawodnienie na co dzień?

Seniorzy nie powinni czekać, aż poczują pragnienie, ponieważ ten sygnał może się u nich nie pojawić. Niezależnie od uczucia pragnienia najlepiej przyjmować płyny małymi porcjami przez cały dzień, według stałego rytmu. Pomagają w tym proste nawyki:

• Szklanka wody po przebudzeniu - pierwszą porcję płynów można wypić jeszcze przed śniadaniem.
• Picie przy stałych czynnościach - szklanka do każdego posiłku, do leków i po powrocie ze spaceru.
• Woda w zasięgu ręki - pełny kubek albo dzbanek na stole, przy fotelu i obok łóżka.
• Odmierzona porcja na cały dzień - rano można przygotować całą dzienną ilość wody, np. w dzbanku lub butelkach, i sprawdzać w ciągu dnia, ile już jej ubyło.
• Mniej płynów wieczorem - osoby, które w nocy wstają do toalety, mogą pić więcej wody rano i po południu, a mniej na 2-3 godziny przed snem. Łączna ilość płynów wypitych w ciągu dnia powinna jednak pozostać taka sama.
• Woda z jedzenia - zupy, galaretki, jogurty oraz soczyste owoce i warzywa, np. arbuz, ogórek czy pomidor, też się liczą jako pokarm, który dostarcza wodę.

Co pić, a czego unikać?

Podstawą powinna być woda: filtrowana z kranu, źródlana albo średniozmineralizowana. Osobom z nadciśnieniem poleca się wody z niską zawartością sodu. Do bilansu płynów wliczają się też herbatki ziołowe i owocowe, mleko, kefir i niesłodzone kompoty, a także kawa i herbata pite z umiarem. Żaden z tych napojów nie powinien jednak zastępować wody. Najlepiej też ograniczyć słodzone napoje i unikać alkoholu, ponieważ ten zwiększa utratę wody i może wchodzić w interakcje z lekami.

Co zrobić, gdy senior nie chce pić?

Nakłanianie na siłę do przyjmowania płynów zwykle nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Dlatego najpierw należy ustalić, skąd bierze się niechęć do picia. Część seniorów ogranicza płyny ze strachu przed nietrzymaniem moczu, choć zagęszczony mocz może jeszcze bardziej podrażniać pęcherz. Z tym problemem trzeba zgłosić się do lekarza. Osobom, które zapominają o nawadnianiu, pomagają stałe pory picia i przypomnienia w telefonie, a opiekunowie mogą proponować napój przy każdej wizycie.

Jeśli kłopotem jest utrzymanie szklanki, sprawdzi się lekki kubek z dwoma uchwytami. Krztuszenie się napojami wymaga konsultacji z lekarzem lub logopedą, który dobierze bezpieczny sposób picia. Gdy senior nie lubi smaku samej wody, można dodać do niej plasterek cytryny, pomarańczy czy też ogórka, opcjonalnie listek mięty. Chętniej pije się też w towarzystwie: przy odwiedzinach bliskich można nalać wody albo herbaty wszystkim, którzy towarzyszą seniorowi.

Filtrowana woda z kranu - wygodny sposób na nawodnienie seniora

Łatwiej pić regularnie, gdy woda dobrze smakuje i zawsze znajduje się pod ręką, natomiast wielu seniorom trudno dźwigać jej zgrzewki ze sklepu. Gdy w kuchni jest filtr na kran, przefiltrowaną wodę nalewa się na bieżąco prosto z kranu. Woda wodociągowa w Polsce podlega stałym kontrolom, ale filtr dodatkowo zmniejsza w niej m.in. zawartość chloru, który psuje jej smak i zapach, oraz metali ciężkich, które mogą pochodzić ze starych rur.

Filtr TAPP Water EcoPro montuje się bez narzędzi. Jednym ruchem przełącznika można wybrać wodę filtrowaną albo niefiltrowaną, a na datowniku zaznaczyć termin wymiany wkładu (najpóźniej po 3 miesiącach). EcoPro nie zmiękcza wody, więc zostają w niej cenne dla organizmu wapń i magnez.

Łatwiej kontrolować ilość wypitej wody, gdy stoi ona w dzbanku filtrującym na stole. Lekki dzbanek Alkanatur Drops o pojemności 1,4 l można napełnić rano i uzupełnić po południu, a po poziomie wody od razu widać, ile już jej wypito. Wkład dzbanka wzbogaca wodę w magnez i wystarcza na 3 miesiące - to maksymalny czas, po którym należy zmienić filtr na nowy. Przefiltrowaną wodę najlepiej pić na bieżąco, a jeśli już, to przechowywać w chłodnym miejscu.

 

 

Z artykułu dowiesz się:

• dlaczego osoby starsze są szczególnie narażone na odwodnienie,
• ile wody i innych napojów powinien wypijać senior każdego dnia,
• jak rozpoznać objawy odwodnienia i kiedy w takim wypadku potrzebna jest pomoc lekarza,
• jakie nawyki pomagają regularnie pić wodę przez cały dzień,
• jak zachęcić do picia wody seniora, który nie odczuwa pragnienia,
• dlaczego filtrowana woda z kranu to wygodne rozwiązanie dla seniorów.