Twarda woda - czy szkodzi i jak sprawdzić twardość wody w domu?

 

Twardość wody zależy od tego, ile jest w niej rozpuszczonego wapnia i magnezu. Twarda woda pozostawia kamień w czajniku i na armaturze, ale WHO nie uznaje jej za szkodliwą dla zdrowia. Dokładną twardość wody z kranu podaje lokalny wodociąg, a w domu można ją zmierzyć paskiem albo testem kropelkowym.

Co to jest twarda woda?

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi określa twardość jako łączną zawartość wapnia i magnezu w wodzie. Oba pierwiastki rozpuszczają się w niej, gdy przepływa ona przez glebę i skały, zwłaszcza osadowe, takie jak wapienie i kreda. Ich ilość zależy od tego, skąd wodociąg pobiera wodę, więc twardość różni się nawet w obrębie jednego miasta. Dla przykładu w Krakowie średnia twardość wody z różnych zakładów wynosiła jesienią 2019 r. od 123 do 314 mg/l CaCO3.

Wyróżnia się trzy rodzaje twardości wody:

• Twardość węglanowa (przemijająca) - tworzą ją wodorowęglany wapnia i magnezu. Podczas gotowania rozkładają się, a powstające z nich węglany osiadają na dnie i ściankach naczynia jako kamień kotłowy.
• Twardość niewęglanowa (trwała) - pochodzi głównie od siarczanów i chlorków wapnia i magnezu. Gotowanie wody jej nie usuwa.
• Twardość ogólna - to suma twardości węglanowej i niewęglanowej. Tę wartość podają zwykle wodociągi.

Twardość wody - jednostki i tabela

Wodociągi podają twardość głównie w miligramach węglanu wapnia na litr (mg/l CaCO3), a często także w stopniach niemieckich, oznaczanych jako °dH lub °n. Jeden stopień niemiecki odpowiada 17,86 mg/l CaCO3, a jeden milimol na litr (mmol/l) to ok. 100 mg/l CaCO3, czyli ok. 5,6 °dH. Rzadziej spotyka się miliwale na litr (mval/l), z których każdy odpowiada 50 mg/l CaCO3. Niektóre testy podają wynik w ppm, czyli w częściach na milion, a w wodzie 1 ppm odpowiada 1 mg/l.

Tabela poniżej opiera się na skali twardości z rządowej Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, czyli serwisu z materiałami dla szkół. Tę samą skalę stosują niektóre wodociągi.

Woda	°dH	mg/l CaCO3	mmol/l
bardzo miękka	do 5,6	do 100	do 1
miękka	5,6-11,2	100-200	1-2
średnio twarda	11,2-19,6	200-350	2-3,5
twarda	19,6-30,8	350-550	3,5-5,5
bardzo twarda	powyżej 30,8	powyżej 550	powyżej 5,5

Jaka twardość wody jest dobra?

Rozporządzenie zaleca, żeby twardość wody pitnej wynosiła od 60 do 500 mg/l CaCO3, czyli ok. 3,4-28 °dH. To wartość pożądana ze względów zdrowotnych, ale przepisy nie zobowiązują dostawcy wody do uzupełniania wapnia i magnezu, gdy twardość wody jest niższa niż 60 mg/l.

Twardość decyduje też o tym, ile kamienia osadza się w instalacji i sprzętach AGD. Rozporządzenie nie wskazuje, od jakiej twardości zaczyna się kłopot z kamieniem. Takie progi podają np. australijskie wytyczne dotyczące wody pitnej. To oficjalny dokument, który wydaje Krajowa Rada Zdrowia i Badań Medycznych (NHMRC), agencja rządu Australii.

Według tych wytycznych woda o twardości 60-200 mg/l ma dobrą jakość. Przy twardości 200-500 mg/l kamienia przybywa, a powyżej 500 mg/l osadza się go bardzo dużo. Woda o twardości poniżej 60 mg/l jest miękka, ale może sprzyjać korozji rur.

Czy twarda woda szkodzi?

Twarda woda a zdrowie

Picie twardej wody nie jest uznawane za szkodliwe dla zdrowia. WHO nie wyznacza dla twardości wartości, które mogą mieć wpływ na organizm ludzki. Australijska rada NHMRC zaleca wprawdzie, żeby twardość nie przekraczała 200 mg/l, ale tylko po to, aby ograniczyć osadzanie się kamienia. Wapń i magnez z wody uzupełniają dietę.

Rada NHMRC przytacza też badania epidemiologiczne, według których twarda woda może chronić przed niektórymi chorobami serca i naczyń krwionośnych. Zaznacza jednak, że dane nie wystarczają, żeby uznać ten związek za przyczynowy.

Twarda woda a skóra i włosy

W badaniu z 2018 r. z udziałem 80 osób porównano mycie skóry detergentem SLS, czyli laurylosiarczanem sodu, w wodzie twardej i zmiękczonej. Po myciu w twardej wodzie na skórze zostawało więcej detergentu, a bariera ochronna naskórka słabła bardziej. Najsilniejszą reakcję zaobserwowano u osób z atopowym zapaleniem skóry (AZS) i mutacją genu filagryny, białka ważnego dla bariery naskórka. W innym badaniu, z udziałem 336 dzieci z umiarkowanym i ciężkim AZS, zmiękczacz wody nie przyniósł jednak dodatkowej poprawy.

Niewiele badań sprawdzało, jak twarda woda wpływa na włosy. W jednym z nich włosy moczone co drugi dzień w twardej wodzie przez 3 miesiące były mniej wytrzymałe na rozciąganie, a w innym nie stwierdzono takiej różnicy.

Pomimo braku szczegółowych badań, w łazience przydaje się filtr prysznicowy, który zatrzymuje chlor i metale ciężkie. Model TAPP Water ShowerPro Diamond ma złoże KDF-55, węgiel aktywny i inhibitor, który wyraźnie ogranicza osad wapienny. Taki filtr może sprawdzić się u osób o wrażliwej skórze i łamliwych włosach.

Twarda woda w domu

Kamień osadza się w czajnikach, żelazkach, pralkach, zmywarkach i instalacji ciepłej wody, a w podgrzewaczach może nawet zatykać zawory bezpieczeństwa. Mydło, płyn do mycia naczyń i proszek do prania gorzej pienią się w twardej wodzie i trzeba ich zużyć więcej.

Zmywarki z wbudowanym zmiękczaczem trzeba ustawić zgodnie z twardością wody z kranu i uzupełniać w nich sól regeneracyjną. Przy zbyt niskim ustawieniu na naczyniach zostaje osad.

Jak sprawdzić twardość wody w domu?

Najprościej sprawdzić wyniki badań wody publikowane przez lokalny wodociąg. Twardość podaje się w nich często osobno dla każdego zakładu uzdatniania, a poznańska spółka wodociągowa Aquanet prowadzi nawet mapę twardości wody. O dokładny wynik można zapytać bezpośrednio w wodociągu.

Można też samodzielnie zmierzyć twardość wody albo zlecić badanie w laboratorium:

• Paski testowe - to najprostszy tester twardości wody. Pasek trzeba zanurzyć w wodzie i porównać kolory jego pól ze skalą na opakowaniu, ale wynik jest tylko przybliżony.
• Test kropelkowy - do odmierzonej próbki wody dodaje się kroplami odczynnik, aż próbka zmieni kolor. Twardość odczytuje się z liczby kropli według instrukcji testu.
• Test z mydłem - przezroczystą butelkę o pojemności ok. 1 l napełnia się do połowy wodą z kranu i dodaje się 10 kropli płynnego mydła. Zakręconą butelką trzeba potrząsać przez ok. 30 sekund. Dużo piany i przejrzysta woda sugerują wodę miękką, a mało piany i mętna woda - twardą.
• Miernik TDS - mierzy przewodność wody i na tej podstawie szacuje ilość rozpuszczonych w niej soli mineralnych. Wlicza do wyniku także np. sód i chlorki, dlatego z jego odczytu nie da się jednoznacznie ustalić twardości wody.
• Badanie w laboratorium - daje najdokładniejszy wynik i przydaje się zwłaszcza przy wodzie ze studni.

Jak ograniczyć kamień z twardej wody?

Gdy woda jest bardzo twarda, można zamontować zmiękczacz jonowymienny obsługujący całą domową instalację. Urządzenie zastępuje jony wapnia i magnezu jonami sodu, dzięki czemu ogranicza powstawanie kamienia, ale jednocześnie zwiększa zawartość sodu w wodzie. Z tego powodu brytyjski urząd nadzorujący jakość wody pitnej (DWI) zaleca pozostawienie w kuchni osobnego kranu z niezmiękczoną wodą do picia i gotowania.

Wodę do picia można też przelewać przez dzbanek filtrujący. Wkład karafki TAPP Water PitcherPro ogranicza wytrącanie się osadu wapiennego i zmniejsza ilość kamienia o ok. 80%. Nie obniża przy tym twardości wody i zostawia w niej minerały. Przy bardzo twardej wodzie wkład może wymagać wymiany częściej niż co 3 miesiące.

Osoby, które chcą pić filtrowaną wodę z minerałami, mogą wybrać dzbanek Alkanatur Drops. Jego wkład nie zawiera żywicy jonowymiennej, która zmiękcza wodę, więc zostają w niej ważne dla zdrowia minerały. Dzbanek wzbogaca wodę o 18 mg/l magnezu, a przy tym nie podnosi zawartości sodu.

Dzbanki filtrujące pozwalają uzdatnić taką ilość wody, jaka jest potrzebna w danym momencie. Wkłady wymienne do obu modeli są dostępne w zestawach.

 

 

Z artykułu dowiesz się:

• czym jest twardość wody i od czego zależy,
• w jakich jednostkach podaje się twardość wody i jak je przeliczać,
• jaką twardość wody zalecają przepisy,
• czy twarda woda szkodzi zdrowiu, skórze i włosom,
• jak sprawdzić twardość wody w domu,
• jak ograniczyć kamień z twardej wody.